Słynny rosyjski pisarz Fiodor Dostojewski jedno ze swoich opowiadań poświęcił niemal w całości zjawisku białych nocy. W niegasnącym zmierzchu toczą się losy głównych bohaterów przechadzających się po rozświetlonych, aczkolwiek spowitych nocą ulicach Petersburga. Aby dostrzec to wyjątkowe zjawisko astronomiczne, nie trzeba jednak kierować się na tak daleką północ. W najbliższych tygodniach również w Polsce możemy doświadczyć stanu, w którym niebo w nocy nie staje się całkowicie ciemne. Miłośnicy astronomii już od kilku dni mają okazję obserwować ten proces.
Czym są białe noce?
Podziwianie zachodów słońca nad polskim morzem na stałe wpisało się do grona licznych aktywności, jakie należy wykonać będąc nad Bałtykiem. W najbliższych miesiącach po zejściu z plaży nie doświadczymy jednak pełnego mroku. Nocą towarzyszyć będzie nam utrzymujący się zmierzch — tzw. biała noc. Zjawisko to, choć najmocniej kojarzone jest z krajami Skandynawii, również w Polsce możliwe jest do zobaczenia. Białe noce to stan, w którym słońce nie schodzi głębiej pod linię horyzontu niż 18 stopni. W efekcie — szczególnie w czasie przesilenia letniego — możemy podziwiać granatowe niebo, które nad linią horyzontu przechodzi w trwałą, krwiście pomarańczową poświatę. W miejscach położonych na północy naszego kraju trudne do dostrzeżenia będą również niektóre z tych gorzej świecących się gwiazd.
Warto pamiętać, że białych nocy nie należy utożsamiać z dniem polarnym. W przypadku tego drugiego mamy do czynienia ze zjawiskiem, w którym słońce w ogóle nie kryje się za horyzontem, pozostając widocznym przez całą dobę. Obszary położone za kołem podbiegunowym doświadczają wówczas nieprzerwanej jasności, która w skrajnych, najbardziej wysuniętych na północ przypadkach może trwać nawet pół roku.
Nie wszystkich jednak zjawisko białych nocy raduje tak samo. Okres ten jest prawdziwym utrapieniem dla astronomów i miłośników nocnych obserwacji nieba. Dla wielu z nich — szczególnie tych mieszkających na północy — lato to okres odłożenia teleskopu w kąt. Jasne niebo nie pozwala bowiem na obserwacje niektórych obiektów znajdujących się nad naszymi głowami.
Kiedy w Polsce dostrzeżemy białe noce?
To wyjątkowe zjawisko można obserwować w naszym kraju już od początku maja. Białe noce w pierwszej kolejności spowijają obszary wysunięte najdalej na północ — na czele z Jastrzębią Górą, która stanowi najdalej wysunięty w tę stronę punkt Polski. Czas trwania tego niezwykłego spektaklu zależy od miejsca, w którym się znajdujemy. Na południu białe noce towarzyszą nam jedynie od początku czerwca do pierwszych dni lipca, natomiast na północy w „wiecznym zmierzchu” możemy spacerować aż do sierpnia. Swoją eskalację białe noce mają w trakcie przesilenia letniego — ok. 21 czerwca. To wtedy podczas najkrótszej nocy w roku zmierzch w sposób zjawiskowy płynnie przechodzi w świt.
Istnieje jednak jeden niezmienny czynnik, który utrudnia podziwianie tego zjawiska pod każdą szerokością geograficzną: sztuczne światło. Dlatego białe noce najlepiej przeżywać w miejscach z dala od cywilizacji, gdzie blask miast nie zakłóca naturalnego piękna zmierzchu.
Gdzie najlepiej zobaczyć białe noce?
Jak wcześniej wspomniano, najlepszym regionem w Polsce do obserwacji białych nocy są tereny wysunięte najdalej na północ. Pod koniec czerwca warto więc wybrać się nad polskie morze, by osobiście doświadczyć tego wyjątkowego zjawiska. Okolice Jastrzębiej Góry jawią się jako sceneria idealna – wysokie klify kurortu, w którym wielokrotnie bywał Józef Piłsudski, stanowią doskonałą „lożę” do podziwiania wiecznego zmierzchu.
Dla tych, którzy z jakiegoś powodu przegapią białe noce, mamy dobrą wiadomość: to nie koniec astronomicznych wrażeń tego lata. Tuż po tym, jak nad Polskę powróci głęboka czerń nieba, przyjdzie czas na kolejne spektakularne zjawisko – noc spadających gwiazd.
Źródła: Nauka w Polsce
Nasz autor
Olaf Kardaszewski
Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
